De cafébrand - 25 jaar later

De cafébrand. Je hoort en ziet het nu overal - 25 jaar later. Voor alle betrokkenen was er een heel duidelijke voor én na. Heel lang mocht er geen “tijdens” zijn. Die werd onderdrukt in de “na” waarin we vooral moesten doen alsof er niets was gebeurd. Wat ben ik blij dat de drempel eindelijk lager is geworden om te praten over dit trauma. Allerminst voor mezelf. Daar gaat het mij nooit om. De laatste vijf jaar stond mijn leven in het teken van hieraan bijdragen. De weg voor anderen lichter maken. Naar mijn mening begint dit namelijk met trauma’s en mental health bespreekbaar maken. De schaamte doorbreken. Kennis en ervaring delen. Dat ik hierdoor door velen ben weggezet in het “zwaar op de hand” ofwel “aandachtstrekker” hoekje neem ik voor lief. Ik kan het door schaamte en schande hebben. Hoe mooi dus dat er nu na 25 jaar eindelijk over gepraat mag worden want daar begint niet alleen de heling, het creëert ook steeds meer een samenleving waarin het veilig is om te delen. Een samenleving waarin zelfmoord niet een veiligere oplossing lijkt dan om hulp vragen. Dit verhaal reikt dan ook veel verder dan de brand. Het laat zien dat je over trauma’s, maar ook psychische klachten of onzekerheden moet praten en hoe het je tegenhoudt wanneer je het niet doet. Het laat zien hoe je de meest gruwelijke dingen kan meemaken, maar dat het beter kan worden. De herkenbaarheid, dat is waar het om gaat. En dat werkt, heb ik gelukkig veelvuldig mogen zien deze jaren.

Be the person you needed when you were younger – is voor mij een grote drijfveer. Want damn, wat had ik vroeger zo’n iemand nodig gehad. Iemand waarmee ik me had kunnen identificeren, die soortgelijke shit had meegemaakt maar me had laten zien dat het écht goed kon komen. En hoe! Tools… Ik had geen vergelijkingsmateriaal, geen vooruitzicht en zag daarom geen toekomst. Dus besloot ik twee jaar geleden een project te starten op mijn oude middelbare school om daar zo’n 25 uur mijn verhaal te vertellen om de schaamte te doorbreken. Mét resultaat. Verhalen over onbereikbare tieners die eindelijk thuis de verbinding hadden opgezocht, tieners die eindelijk om hulp durfden te vragen en velen die mij hun ervaringen rondom suïcide en mental health toevertrouwden. Ze kregen mijn boek Oud en Nieuw voor inzicht, tools en motivatie. Hoe mooi dat de school gister zelf een waardige herdenking organiseerde met nog veel meer sprekers die de jongere generaties konden vertellen over wat altijd een onderdeel van onze gemeenschap zal blijven. En natuurlijk de lessen die eruit getrokken kunnen worden.

Ik werkte mee aan Gerie’s docu Een museum voor de Hemel, waarin ook een prachtig voorbeeld zit van de impact van trauma en het onderdrukken ervan. De Zweedse Ros laat zien hoe schaamte en schuldgevoel hem al die jaren in die brandende discotheek in Gotenburg vasthielden, hoe ver hij er ook van probeerde te vluchten. Iets waar ikzelf ook alles van afweet. Voor mij voelde het ook lange tijd alsof de vrolijke veertienjarige Gary toch niet was ontkomen. Alsof ik nog altijd vocht voor mijn leven, moederziel alleen, daar onder het raam in café de Hemel. Op andere dagen was het alsof ik toch was doodgegaan. Toch mocht ik er niet over praten, laat staan verwerken want we moesten gewoon doorgaan; de brand, daar praat je niet over.

Ik heb er zo’n vier jaar aan interviews op zitten waar ik vaak ongemakkelijk van word want uiteindelijk is het nooit écht mijn verhaal. De media wil het verhaal van een brandslachtoffer, maar mijn verhaal gaat ondanks de vele tegenslagen, over overwinning. En dat is wat ik zo graag wil uitdragen: er is altijd hoop. Niet als loze kreet, nee als belofte en houvast – ik ben het levende bewijs. Voor mensen zoals mijn eigen broer Robin, die mij nooit de kans heeft durven geven hem te helpen. Ik weet wat schaamte doet. Schaamte bracht mij tot in de PAAZ waar ik afscheid van het leven zou nemen en het maakte een abrupt en onnodig einde aan Robins leven.

Trauma heeft misschien wel de grootste impact op schaamte. Trauma verbreekt de verbinding met jezelf en anderen; het vervormt je identiteit. Door de schaamte isoleer je jezelf terwijl je juist heelt in verbinding. Maar schaamte wordt ook in stand gehouden en verergerd door de gebrekkige, kortzichtige en onwetende reacties van de omgeving. Na mijn doodstrijd in café de Hemel volgde een strijd van ruim negen jaar tegen een zware depressie en PTSS. Op het dieptepunt belandde ik ondanks de vele therapie en medicatie in de PAAZ. Ik kon niet langer overleven en gaf op en juist daardoor kwam er ruimte. Ik stopte met onderdrukken, de therapeutische kennis begon te dalen en maakte dat ik het eindelijk inzag: ik was goed genoeg, het lag niet aan mij. Gebroken maar vastbesloten om op te krabbelen kwam ik terug naar huis om daar te worden verstoten mijn naasten. Ik moest normaal doen, gewoon om Edam gaan lopen, niet zo lui zijn en stoppen met aandacht trekken: ik zou mijn moeders dood worden. Het was pijnlijk om op mijn laagste punt door de mensen die het dichtst bij me stonden zo te worden belaagd, maar ik had mezelf teruggevonden en zou mezelf nooit meer klein laten houden door mijn omgeving. Anderen gun ik hierin het tegenovergestelde, een veilige omgeving vol begrip. Met mijn boeken, interviews en lezingen hoop ik dus niet alleen steun te bieden, maar ook het begrip te vergroten. Helen doe je in verbinding en dat begint met schaamteloos jezelf zijn.

Hear hear! Hallelujah! Fucking finally dus, dat er steeds meer komen. En ik? Ik ga lekker door met mijn eigen verhaal en dat van Robin te delen om de weg voor anderen te verlichten en vrij te waren van doodlopende afslagen.